Leber congenitale amaurosis (Leber C.A.)
De medische term die gebruikt wordt voor slechtziendheid of blindheid die aanwezig is vanaf de geboorte of optreedt gedurende het eerste levensjaar is Leber congenitale amaurosis (LCA). Soms wordt er ook gesproken van een vroege of ernstige vorm van retinitis pigmentosa, hoewel dit niet helemaal correct is. LCA omvat een groep van voornamelijk autosomaal recessief overervende vormen van retina degeneratie. Geschat wordt dat LCA tenminste 5% van alle erfelijke vormen van retina degeneratie omvat, hetgeen overeenkomt met een incidentie van 1 op de 60.000 personen in de bevolking.Dit zou betekenen dat er in Nederland circa 260 patiënten zijn met LCA.
Gen onderzoek
In 1999 beschreven de onderzoeksgroepen te Nijmegen en Amsterdam de identificatie van een gen dat defect was bij een bepaalde groep patiënten met RP, nl. RP12. RP12 patiënten vertonen enkele karakteristieke kenmerken. Naast de algemeen voorkomende RP kenmerken, zoals nachtblindheid, tunnel visie, beenbalkjes, en degeneratie van pigment epitheel en netvlies, treft men bij deze patiënten drie bijzonderheden aan. Ten eerste vertonen deze patiënten achter de bloedvaten van het netvlies een relatief gezond pigment epitheel. Dit is een subtiel beeld welke na verloop van tijd weer verdwijnt, waardoor dit kenmerk dan ook vaak wordt gemist, zelfs door ervaren oogartsen. Ten tweede zijn vrijwel alle RP12 patiënten verziend terwijl in de regel RP patiënten bijziend zijn. Ten derde is RP12 een ernstige vorm van RP omdat patiënten vaak al in hun peuterjaren de eerste symptomen vertonen.
De karakteristieke kenmerken van RP12, nl. de verziendheid en het typische behoud van het pigment epitheel werden ook wel eens aangetroffen bij patiënten met LCA. Omdat LCA ook wel wordt gezien als een vroege vorm van RP werd daarom een groep van circa 60 patiënten met LCA getest op het voorkomen van mutaties in het CRB1 gen. In deze groep werden afwijkingen bij 7 patiënten gevonden. Het lijkt erop dat patiënten met LCA ernstiger CRB1 mutaties dragen dan patiënten met RP12. Mutaties in het CRB1 gen lijken de oorzaak te zijn van circa 10% van aangeboren blindheid.
RPE65 gendefect
Herstel van visuele functie in een muismodel van aangeboren blindheid middels orale toediening van een vitamine A derivaat. Lichtsignalen worden opgevangen in de buitenste segmenten van het netvlies door rhodopsine. Rhodopsine bestaat uit twee componenten, nl een opsine eiwit en een molecuul (11-cis-retinal) dat is afgeleid van vitamine A. Indien een lichtpuls het rhodopsine raakt wordt het 11-cis-retinal omgezet in 11-trans-retinal en komen er een aantal opeenvolgende reacties op gang die uiteindelijk resulteren in een electrisch signaal naar de hersenen. Het nu gevormde 11-trans-retinal zal gerecycled moeten worden tot 11-cis-retinal om weer een functionele verbinding aan te gaan met opsine. Deze recycling gebeurd door een aantal reacties die plaatsvinden in het pigment epitheel. Een van de eiwitten die betrokken zijn bij deze omzettingen is RPE65. Bij de afwezigheid van dit eiwit is er sprake van aangeboren slechtziendheid.
Ongeveer 5 tot 10% van de kinderen met een aangeboren slechtziendheid hebben defecten in het RPE65 gen. Onderzoekers hebben een muizenstam gemaakt waarin het RPE65 gen is uitgeschakeld. Deze muizen vertonen ook een aangeboren slechtziendheid die steeds ernstiger wordt gedurende het 1e levensjaar. In deze muizen is er ook een blokkade in de omzetting van 11-trans-retinal naar 11-cis-retinal. Onderzoekers in Washington hebben in 2000 onderzocht of het toedienen van een molecuul dat dezelfde werking heeft als 11-cis-retinal (9-cis-retinal) in de voeding van deze muizen een verbetering te zien geeft van de visuele functie. Muizen werden elektrofysiologisch getest en ze bleken een significant betere oogfunctie te bezitten dan onbehandelde muizen.
In tegenstelling tot vele vormen van RP waarbij er vaak reeds sprake is van onomkeerbare celdood, lijkt het pigment epitheel bij deze ziekte nog lang aanwezig te blijven, waardoor functieherstel in dat geval vrij goed is.
Laatste nieuws (Retina Visie nr. 24 dec. 2007)
Door onderzoekers te Nijmegen is het LCA 5 gen gevonden. Deze uiterst belangrijke vondst opent de weg naar een behandeling. Alvorens het zover is, zal er eerst muisonderzoek moeten plaatsvinden dat, afhankelijk van het vinden van financièle middelen op z'n minst 8 jaar in beslag zal nemen.