Braille
Braille, "mysterieus" schrift van blinden
Heb je je altijd al afgevraagd hoe het brailleschrift in elkaar zit? Op deze pagina vertellen wij er (bijna) alles over. We stellen je zelfs in staat om brailletekens met je computer te schrijven, zoals in het voorbeeld hierboven; je kunt het lettertype hier downloaden.
Natuurlijk kun je deze pagina achter elkaar door lezen. Het onderwerp is echter nogal uitgebreid, we hebben het daarom in stukken opgedeeld. Elk stuk heeft een duidelijke titel, die je in de inhoudsopgave hieronder kunt aanklikken, je springt dan meteen naar dat onderdeel.
De informatie is heel geschikt voor het maken van werkstukjes, door leerlingen op allerlei scholen. Maak er echter wel je eigen verhaal van, want dat is wel zo eerlijk en je valt dan niet snel door de mand.....
Het brailleschrift
Het brailleschrift is voor de meeste blinden en zeer slechtzienden onmisbaar. Het stelt ze in staat om te lezen, zonder hulp van anderen. De tekens moeten daarbij voelbaar zijn. Daarvoor zijn de letters en cijfers van het gewone schrift ongeschikt, voor de braillelezers worden die tekens in combinaties van voelbare puntjes weergegeven. Staan die puntjes op papier, dan zijn ze van onderaf in dat papier gedrukt.
Dat indrukken van die puntjes kan machinaal, met een brailleschrijfmachine of brailleprinter. Het kan ook handmatig, met behulp van een reglette.
Zo een reglette bestaat uit twee rechthoekige stroken metaal, meestal zink, die aan de smalle zijde met een scharnier aan elkaar zijn verbonden. In die platen zitten perforaties op de plaats waar de puntjes moeten komen. Het papier wordt tussen die platen geklemd, met een prikpen worden de puntjes via die gaatjes in het papier gedrukt. Omdat dit vanaf de onderzijde moet plaatsvinden, moet dat dus in spiegelbeeld. De persoon die dat doet, moet dus in staat zijn om de braille letters en cijfers in spiegelschrift te "schrijven". Het spreekt vanzelf dat er veel oefening aan vooraf gaat, voordat iemand dat vlot kan.
Het brailleschrift is ontwikkeld door de man die er ook zijn naam aan heeft gegeven; Louis Braille, die leefde van 1809 tot 1852. De opzet was destijds zó perfect, dat daar later nooit meer verandering in is gekomen.
Patroon van zes puntjes
De brailletekens zijn opgebouwd uit zes puntjes. Er is nog een variant met acht puntjes, daar komen we straks op terug. Die zes puntjes hebben elk een nummer, het patroon is zoals dat hier is afgebeeld:
1 4
2 5
3 6
Is alleen punt 1 voelbaar, dan stelt dat de letter a voor, zijn 1 en 2 voelbaar, dan is dat de letter b, de letter z wordt gevormd door de puntjes 1, 3, 5 en 6.
Aan het lezen van braille gaat veel oefening vooraf. Het is niet zozeer de kunst om de letters te herkennen, maar meer om van die letters ook woorden te vormen. Wie dat kan, zal ook een zogenaamd woordbeeld hebben opgebouwd: De braillelezer gaat dan met de vingertoppen zó snel over de tekens, dat ineens een heel woord wordt gelezen in plaats van elk teken apart. In dat opzicht is het lezen van braille te vergelijken met het lezen door zienden, ook die lezen ineens een heel woord en vaak nog meer dan alleen dat ene woord.
Het braillealfabet
Hieronder zetten we een plaatje van alle letters neer, waarbij de zwarte rondjes de puntjes voorstellen, de witte rondjes staan er alleen ter oriëntatie
Kijk eens goed naar de groepjes van 3 letters onder elkaar . Je ziet dan dat er een systeem in zit; de letter a, dat is puntje 1, vormt samen met puntje 3 de letter k . Doen we daar ook puntje 6 bij, dan komen we op de letter u. Zo werkt dat met al die letters! De enige onregelmatige letter is de w, maar die letter komt in het Frans - de taal van Louis Braille, niet voor! Die combinatie van puntjes is er dus later bij gekomen, ten behoeve van taalgebieden waar we die letter w wel kennen. Wij hebben daarom die letter w een beetje apart gezet.
Even oefenen ?
Met een eenvoudig zinnetje kunnen we even oefenen, maar er ook meteen iets mee aantonen:
"het is vandaag mooi weer"
wordt in braille:
Je ziet het; zonder de niet-gebruikte puntjes wordt het al een stuk lastiger, maar met dit eenvoudige zinnetje zal het nog wel lukken!
Er is echter nóg iets waar we je op willen wijzen: Het hier getoonde braille lettertype is standaard en wat grootte betreft vergelijkbaar met de gewone tekst. De brailletekst vergt veel ruimte, veel meer dan de gewone tekst, zowel in de breedte als in de hoogte. Dat betekent dat brailletekst, die ook nog eens op tamelijk dik papier is afgedrukt en door de puntjes daarop nog eens extra dik wordt, heel veel volume in beslag neemt. Om een voorbeeld te geven: Een paperback woordenboek van enkele centimeters dik, beslaat in braille een boekenplank van maar liefst driekwart meter, waarbij het papier nog eens op A4-formaat is!
Cijfers in braille
Het schrijven van cijfers in braille, is niet moeilijker dan letters schrijven. Voor de cijfers 1 tot en met 0 worden dezelfde tekens gebruikt als voor de letters a tot en met j.
Maar, hoe weet je nu wat er staat als je één of meer van deze tekens tegenkomt? Dat is opgelost door, als het om cijfers gaat, er een speciaal cijfer-omzettingsteken vóór te zetten! Dat teken is 
en staat dus vóór het cijfer.
Hoofdletters in braille
Er bestaat in braille geen verschil tussen hoofdletters en kleine letters. Om toch aan te geven dat het om een hoofdletter gaat, wordt - net als bij cijfers - een speciaal hoofdletter-omzettingsteken vóór die letter gezet, dat is het teken 
Veel braillelezers vinden dat maar lastig en laten daarom dat teken vaak weg. Het is dan ook niet ongebruikelijk, dat in een brailletekst in het geheel geen hoofdletters worden gebruikt. In dat geval ontbreekt het hoofdletter-omzettingsteken dus helemaal.
Lettertekens downloaden
We hebben het hierboven al beloofd; je kunt het lettertype "Braille" vanaf deze site naar je computer halen. Door dat lettertype (want het is niets anders dan dat) vervolgens in je tekst te kiezen, komen er tekens te staan zoals hierboven in het proefzinnetje en helemaal bovenaan bij "Alles over braille". De beperking bij het gebruik van dit lettertype is, dat de omzettingstekens voor cijfers en hoofdletters ontbreken. Een blinde zal er verder weinig aan hebben; de zwarte puntjes die jij ziet, zijn voor de blinde niet te voelen.
Door hier te klikken, kun je dat lettertype braille downloaden. Na het downloaden wel even "uitpakken", zet het lettertype daarbij in je map c:windows onts . We wensen je er veel plezier mee!
Braille schrijfmachine
Er bestaan brailleschrijfmachines. Daarmee kunnen brailletekens in het papier worden gedrukt, waardoor ineens de puntjes van het brailleschrift ontstaan. Je hoeft hierbij de tekens niet in spiegelbeeld te typen. Die machines kunnen met de hand worden bediend, maar dat is geen licht werk! Er zitten zes toetsen op, waarmee met één krachtige aanslag, de puntjes voor één teken in het papier worden gezet. Met een zevende toets kun je een spatie invoegen.
Omdat het zulk zwaar werk is en vaardigheid vereist om de juiste toetsencombinatie in te drukken, zijn er ook (dure) elektrische brailleschrijfmachines. Hierop zit een toetsenbord, zoals op een gewone schrijfmachine. Omdat ook hier met veel kracht de puntjes in het papier worden gedrukt, maakt zo een schrijfmachine nogal wat lawaai.
Straks hebben we het over braille op de computer, we melden hier alvast dat er ook brailleprinters bestaan. Ook die zijn duur, maar vallen - net als een brailleschrijfmachine - onder de Regeling Hulpmiddelen: Wie zo een machine nodig heeft, kan die via de ziektekostenverzekering (ziekenfonds of particulier) verstrekt krijgen. Schreven we zojuist dat de brailleschrijfmachine veel lawaai maakt, nou de brailleprinter doet daar nog een schepje bovenop!
Braille op de computer
Ook wie het beeldscherm niet kan zien, kan toch van een computer gebruikmaken. Bij blinden staat het beeldscherm van zijn computer meestal gewoon uit. De taak van het beeldscherm wordt dan overgenomen door spraak of braille. Een combinatie van spraak en braille is nog het meest geschikt.
Voor het weergeven in braille is speciale hardware (een apparaat) en software (4programma) nodig, voor spraak is alleen software voldoende. Er zijn programma's die het gebruik van de combinatie braille en spraak uitstekend combineren.
Wat er op het beeldscherm komt te staan, is voor de braillelezer te "zien" (voelen, blinden spreken gewoon over "zien") op zijn brailleleesregel . Dat is een plat kastje dat onder het toetsenbord ligt.
De voorkant van dat kastje steekt buiten het toetsenbord. Op die plaats zitten aan de voorzijde enkele knoppen en bovenop een strook braillecellen. Per cel komen puntjes omhoog, het aantal hangt af van de letter die er op dat moment en op die plaats moet komen. Omdat die cellen op een rij naast elkaar zitten, kunnen zo woorden en korte zinnen worden gevormd, die de braillelezer kan lezen. Die puntjes worden magnetisch omhoog gedrukt, maximaal zes of acht.
- Waarom 8 puntjes?
Op deze braillecellen wordt, naar keuze van de gebruiker, met 6 of 8 puntjes gewerkt. Zijn het er 8, dan zijn de onderste twee de puntjes 7 en 8. Daarmee kan worden aangegeven, of het om een cijfer of een hoofdletter gaat, de omzettingstekens zijn dan overbodig. Maar er zijn meer soorten meldingen mogelijk, door die twee puntjes, of de hele cel te laten trillen, zodat bijvoorbeeld vet, onderstreept, cursief, enzovoort kan worden weergegeven. We zullen daarop hier niet verder ingaan.
Hoewel de brailleleesregel dus veel mogelijkheden biedt, heeft deze toch ook zijn beperkingen: Van het hele beeldscherm kan de braillelezer slechts één regel tegelijk zien, en van die regel - in ons voorbeeld - nog maar slechts maximaal 40 tekens (spaties, en leestekens tellen ook mee). Het is wel mogelijk om met de knoppen op het apparaat, een volgend deel van een zin, een volgende zin, of de zin daarboven en daaronder te lezen, maar het ontbreekt voortdurend aan overzicht, dat mist de braillelezer dus altijd.
De spraak geeft daarbij gelukkig enige hulp, wat de combinatie van braille en spraak zo gewild maakt.
- Het fotomateriaal op deze pagina werd beschikbaar gesteld door een hulpmiddelenleverancier, te weten Optelec Nederland.
- Waarom geen grotere ?
Het apparaat dat we hierboven beschrijven, is min of meer de standaardoplossing van dit moment, voor iemand die daar thuis gebruik van maakt. Het heeft 40 gewone braillecellen en nog 4 zogenaamde statuscellen, waarmee in code extra informatie wordt toegevoegd. Wie voor zijn werk een brailleleesregel moet gebruiken, krijgt er een met 70 of 80 cellen, wat een stuk comfortabeler werkt.
De reden dat de capaciteit beperkt blijft tot 40, respectievelijk 70 of 80 cellen, schuilt in de prijs van zo een toestel: Een 40 cellen brailleleesregel kost inclusief plaatsing en enige instructie meer dan € 5.000. De 80 cellen leesregel kost bijna het dubbele. Het is daarom dat de zorgverzekeraars slechts toewijzen wat het goedkoopst en toch adequaat is (voldoende wordt geacht).
Braille niet voor iedereen
Het lijkt zo eenvoudig; even braille leren en wie het stuk hierboven heeft gelezen, zal geneigd zijn te denken dat het inderdaad 'even' kan.
Dat geldt echter lang niet voor iedereen: Wie de 40 nog niet gepasseerd is en zich nog "jong" voelt, maakt een goede kans om het brailleschrift nog onder de knie te krijgen. Hij of zij zal daar flink wat moeite voor moeten doen en daarna ook veel moeten oefenen. Wie (veel) ouder is kan nog wel letters leren herkennen, maar zal toch niet meer tot een snelheid bij het lezen komen, die comfortabel genoemd mag worden.
Er zijn echter meer beperkingen: Een diabetespatiënt weet, dat deze aandoening vaak tot gevolg heeft dat de gevoeligheid van de vingertoppen afneemt. Wie in zijn werkzame leven metselaar is geweest en dus veel met cement heeft gewerkt, is daardoor ook de gevoeligheid van de vingertoppen kwijtgeraakt.
Braillepost
We hadden het hierboven al over het grote volume dat braille op papier vergt; een gewoon briefje (één A-viertje) beslaat dan al gauw drie tot vier kantjes, met extra dik papier. De puntjes erop maken dat papier nog dikker dan het al is. Als je zo een briefje per post wilt verzenden, dan moet het nog extra beschermd worden, want anders zijn de puntjes bij aankomst weer terug geduwd in het papier!
Verzenden van braille per post, zou dan ook een dure aangelegenheid worden. Daarom zijn wij heel gelukkig met de regeling, dat braillepost, mits als zodanig aangegeven, wereldwijd vrij van port (er hoeft geen postzegel op) verzonden mag worden. Daar zijn wel enkele (redelijke) voorwaarden aan verbonden, maar helaas worden die door sommige mensen genegeerd. Ze kunnen daarmee het recht op portvrije verzending van braillepost in gevaar brengen. Ken je zulke mensen? Wijs ze dan op het risico dat zij veroorzaken, wat schade kan betekenen voor hen, die zonder het brailleschrift ernstig worden belemmerd in hun communicatie! Dank voor de moeite en...
Dank voor je aandacht!